Kolagen
Naturalny i jego zastosowanie
w nowoczesnej kosmetologii
i schorzeniach skóry.
W obecnej dobie rozpatrywania procesów
fizjologicznych zachodzących w obrębie skóry
zdrowej i w jej schorzeniach, należy stosować
tzw. "inteligentną kosmetykę", która uwzględnia
rolę zjawisk odpornościowych na bazie biologii
molekularnej.
Zachowanie prawidłowej odporności w tkance skóry
zależy od efektywnego współdziałania
rezydujących w niej komórek limfatycznych,
pochodzących ze szpiku: granulocytów, monocytów,
makrofagów oraz limfocytów (zależnych od
centralnego narządu limfatycznego - grasicy i w
niej dojrzewających - tzw. limfocytów T oraz
niezależnych od grasicy tzw. limfocytów B, które
różnicują pod wpływem tkanki limfatycznej
przewodu pokarmowego).
Sprawnie działające komórki układu
odpornościowego potrafią niszczyć substancje
patogenne w sposób bezpośredni (tzw.
cytotoksyczność lokalna) lub pośrednio poprzez
produkcję białek inaktywujących - przeciwciał.
Aby doszło do skutecznej obrony w tkankach
skóry, muszą być zachowane warunki; kluczowa
rola limfocytów T i wytwarzanie tzw. komórek
pamięci napotkanych patogenów oraz dobre
współdziałanie pomocniczych limfocytów T z
limfocytami B w procesie tworzenia przeciwciał.
Ważna jest również funkcja limfocytów T
supresyjnych (ograniczających), które pełnią
ważną rolę w nadzorze odpornościowym.
W zjawiskach współdziałania komórek zachodzi
przesyłanie międzykomórkowych sygnałów o
charakterze niskocząsteczkowych substancji
białkowych - zwanych cytokinami. Tą nazwą
określa się szeroki zakres białek: czynników
wzrostu komórkowego, interleukin i monokin oraz
chemokin. Cytokiny pobudzają lub hamują
rozmnażanie i dojrzewanie komórek,
przemieszczanie się komórek do miejsc
zakażonych, niszczenie komórek nowotworowych,
jak też wytwarzanie różnych substancji (w tym
innych cytokin oraz np. kolagenu).
Z punktu widzenia kosmetologii na uwagę
zasługują cytokiny obecne w skórze i
odpowiedzialne za jej funkcję ochronną: m.in.
odnowy naskórka, syntezy kolagenu, jako procesu
naprawczego, związanych z wiekiem zjawisk
degeneracyjnych skóry. Najważniejsze z cytokin
skórnych produkowane są przez keratynocyty -
żywe komórki warstwy podstawnej naskórka. Mają
one działanie pobudzające lub hamujące czynność
fibroblastów (komórek powstających w tkankach
jako efekt przekształcania się z makrofagów)
oraz komórek śródbłonka naczyń skóry i
barwnikowych (melanocytów).
Wpływ pobudzający fibroblasty w kierunku ich
namnażania i produkcji kolagenu wywieraj ą
następujące cytokiny:
FGF (ang.: Fibroblast Growth Factor) - czynnik
wzrostu fibroblastów wytwarzany przez
keratynocyty wzmaga dojrzewanie fibroblastów i
produkcję kolagenu tworząc substancję podporową
skóry,
TGF (ang.: Transforming Growth Factor) - zespół
czynników wzrostu tzw. przekształcających
komórki i jednocześnie pobudzający angiogenezę
(tworzenie nowych naczyń w skórze, poprzez wpływ
na komórki śródbłonka naczyniowego), również
wytwarzany przez komórki naskórka - keratynocyty.
Inne komórki mogą również wytwarzać substancje
pobudzające wzrost
fibroblastów, np:
PDGF (ang.: Plateler Growh Factor) - czynnik
wzrostu i dojrzewania płytek krwi; działa w
kierunku namnażania się fibroblastów i produkcji
kolagenu w procesach zapalnych - wydzielany
przez płytki krwi.
IŁ 1 (ang.: Interieukin 1) interleukina 1,
wytwarzana przez monocyty krwi i makrofagi
skóry, nazwana cytokiną prozapalną. Nasila
procesy zapalne w obrębie skóry i jednocześnie
silnie pobudza fibroblasty.
IŁ 6 (ang.: Interieukin 6) interleukina 6,
produkowana m.in. przez dojrzałe fibroblasty i
makrofagi, która pobudza wzrost fibroblastów i
nasila wytwarzanie kolagenu; należy również do
grupy cytokin nasilających odczyny zapalne.
Wpływ hamujący na namnażanie się fibroblastów
oraz na produkcję kolagenu ma wyżej wymieniona
interleukina 6, która w postaci związanej z
surowiczym białkiem blokującym jej funkcję,
hamuje w pewnych warunkach wzrost fibroblastów i
produkcję kolagenu. Dodanie kolagenu typu IV i V
do hodowli komórek skóry wpływa na zahamowanie
funkcji czynnika wzrostu fibroblastów, który
m.in. powoduje także zwiększenie tworzenia się
nowych naczyń.
Same fibroblasty również produkują i wydzielają
takie cytokiny, jak czynnik pobudzający wzrost
komórek naskórka, wyżej wymienioną interleukinę
6, regulującą dojrzewanie, namnażanie się
fibroblastów i wytwarzanie kolagenu.
Opisane zależności funkcyjne pomiędzy komórkami
naskórka, komórkami limfatycznymi,
fibroblastami, w których pośredniczą
informacyjne substancje
białkowe, cytokiny, dają tylko przybliżony obraz
skomplikowanej sieci wzajemnych powiązań
prowadzących do niezaburzonej fizjologicznej
produkcji kolagenu przez fibroblasty skóry.
W wyniku starzenia się skóry oraz niektórych
dermatoz, dochodzi do zaburzenia równowagi
pomiędzy tworzeniem (produkcją) i rozpadem
(destrukcją) kolagenu. Postępujący z wiekiem
rozkład struktury kolagenu i elastyny obniża
wartość struktury podporowej na granicy
skórno-naskórkowej i w skórze właściwej, a także
powoduje zmniejszenie przepuszczalności ścian
naczyń krwionośnych odżywiających skórę właściwą
i tkankę podskórną.
Uzupełniające dostarczanie na powierzchnię skóry
transdermalnego kolagenu w postaci dobrze
wchłaniającego się żelu, stało się podstawą
nowoczesnej nieinwazyjnej kosmetologii.
Regularna aplikacja naskórna kolagenu uzyskanego
ze skór ryb, zachowującego strukturę potrójnej
helisy, w wyniku filtracji przez fibroinę
jedwabiu i bardzo dobrze wchłaniającego się już
po kilku minutach, pozwala uzyskać szybki efekt
dobrego nawilżenia, elastyczności skóry i
ogólnej rekonstrukcji macierzy
pozakomórkowej skóry. Utrwalone efekty pozytywne
w tkance skórnej osiąga się już po paru
tygodniach w postaci odnowy elastyczności i
napięcia skóry, a ponadto w przypadkach
podrażnień skórnych uzyskuje się wyraźny wpływ
kojący.
W odróżnieniu od korzystnego wpływu miejscowego
stosowania pochodnych witaminy A (retinoidów),
gdzie pozytywne działanie dostrzegano dopiero po
dziesięciu miesiącach, użycie kolagenu
transdermalnego przyspiesza pozytywne rezultaty
kosmetyczne, co jest zrozumiałym powodem coraz
szerszego zainteresowania tym preparatem.
Oczekiwania znakomitych rezultatów
kosmetologicznych pod wpływem preparatów
zawierających zespół cytokin z siary mleka
krowiego, stosowanych w ostatnich latach,
również nie spełniły się.
|
|
Zastosowanie kolagenu transdermalnego w
chorobach skóry
Obserwacje kliniczne wskazują na pozytywne
rezultaty zastosowania kolagenu w różnych
postaciach chorób alergicznych skóry oraz w
schorzeniach związanych z zaburzeniami
rogowacenia naskórka (łuszczyca, nadmierne
rogowacenie przymieszkowe) oraz w chorobach
skóry związanych z nieprawidłowym
funkcjonowaniem gruczołów łojowych (trądzik
zwykły i różowaty) z wyjątkiem wystąpienia
głębokich zmian ropowiczych, które wymagają
uprzedniego leczenia przeciwinfekcyjnego.
W niektórych postaciach łuszczycy o ciężkim
przebiegu, gdzie nasilone zmiany chorobowe
zajmują duży obszar skóry i towarzyszy temu
komponenta wysiękowa, zastosowanie kolagenu może
nie dać spodziewanego efektu.
Podobnie niewskazane jest stosowanie kolagenu
transdermalnego w przypadku terapeutycznej
długotrwałej ekspozycji na promienie
ultrafioletowe w tzw. fototerapii łuszczycy po
uprzednim uczuleniu skóry na światło
substancjami pochodzenia roślinnego (psolareny),
gdyż zahamowanie podziałów komórkowych i rozpad
komórek naskórka wymaga dłuższego czasu do ich
regeneracji.
Doskonałe efekty stosowania kolagenu
transdermalnego uzyskuje się
w przewlekłych schorzeniach naczyń żylnych
(żylaki podudzi), przebiegających ze zmianami
troficznymi na tle niedokrwienia skóry i tkanki
podskórnej. W innych defektach struktury
kolagenowej skóry i tkanki podskórnej, takich
jak wrodzone i nabyte rozstępy skórne oraz w
przypadkach nierównomiernego rozkładu podskórnej
tkanki tłuszczowej, co określa się jako zespół
cellulitis, kilkumiesięczna regularna aplikacja
kolagenu transdermalnego stopniowo przywraca
warunki fizjologiczne.
Kolagen transdermalny stosowany do
przyspieszenia gojenia się nie zakażonych ran
powstałych po urazach skóry, aplikowany na
skórze wokół rany, doskonale spełnia oczekiwaną
rolę.
Podobnie kolagen aplikowany regularnie i
długotrwale na różnego rodzaju
blizny pourazowe i pooperacyjne przynosi
doskonały efekt kosmetyczny. W przypadku
wystąpienia w obrębie blizn łagodnego rozrostu
nowotworowego zwanego bliznowcem, należy zacząć
stosowanie kolagenu po 3-4 tygodniach od momentu
ukończenia leczenia zewnętrznego takimi środkami
jak 5-fluorouracyl w postaci kremów i maści. Ta
ostrożność powinna być zachowana ze względu na
możliwość nasilenia stanu zapalnego w obrębie
bliznowca - podczas równoczesnego leczenia
ograniczającego rozplem komórek nowotworowych
wskutek stosowania kolagenu transdermalnego.
Prawdopodobnie występuje wówczas blokowanie
przez warstwę kolagenu
nałożonego na bliznowcową zmianę możliwości
stopniowego pozbywania się przez naskórek
metabolicznych produktów rozpadu komórek
bliznowca pod wpływem terapii prowadzącej do
zahamowania podziału komórek patologicznych i
ich ostatecznej destrukcji.
Znakomite efekty osiąga się również po aplikacji
kolagenu w przypadkach oparzeń skóry.
Należy natomiast opóźnić początek stosowania
kolagenu w oparzeniach skóry
powstałych w wyniku radioterapii nowotworów
złośliwych skóry lub innych narządów, w których
powstaje rozległy rumień skóry i złuszczenie
naskórka. Wczesne ostre odczyny skórne po
radioterapii to reakcje uboczne tkanek
otaczających, które występują w wyniku, w toku
stosowania jonizacyjnego.
Ostatecznym celem promieniowania jest cząsteczka
DNA jądra komórek zmienionych nowotworowe i jej
rozpad występujący jako bezpośredni skutek
radioterapii. Działanie pośrednie polega na
wytworzeniu wolnych rodników na komórkach
docelowych. Wolne rodniki, jako cząstki
niestabilne, mogą również uszkadzać DNA i
wówczas niszczenie komórek nowotworowych
pogłębia się. Wczesne odczyny popromienne
występują do 6 tygodni po zakończeniu
radioterapii.
Dopiero po tym okresie powinno się zaczynać
stosowanie kolagenu transdermalnego, aby
pozwolić tkankom powłok skórnych pozbyć się
metabolitów powstałych po rozpadzie komórek.
Natomiast w przypadkach starych blizn
poradiacyjnych zawsze można stosować kolagen
transdermalny, uzyskując dobry efekt
kosmetyczny.
Przedstawiono powyżej najważniejsze problemy
polegające na ustaleniu
bezpiecznego i skutecznego postępowania W
niektórych postaciach schorzeń
dermatologicznych spotykanych w nowoczesnej
kosmetologii.
Nowe zagadnienia korzystnej roli kolagenu
transdermalnego' w kosmetologii lekarskiej i
strategia jego stosowania wynikają ze stale
rozszerzającego się zakresu nowych odkryć w
dziedzinie medycyny biomolekularnej.
Warszawa 10.04.2005
Dr med. Wanda Brajczewska - Fischer,
specj. Dermatolog - immunolog
Piśmiennictwo:
Braun - Fa-tco J. Iwsp,: Dermatologia, red.
Gliński W., Wolska H. Wyd. Czelej, Lublin 2002,
Onkologia Kliniczna, Wybrane zagadnienia
radioterapii, red. Kozakiewicz B., wyd. med.
Borgis, Warszawa 2004,
Jędrzejczak W. W., Podolak-Dawidziak M. (red.)
Cytokiny - zastosowanie kliniczne, Yolumed,
Wrocław 1996,
Schwarz T., Luger T. A. (ed) Epidermal Growth
Factors and Cytokines, Marcel Dekker, Inc., New
York 1994,
Goidsmith L. A. (ed) Physiology, Biochemistry
and Molecular Biology ofthe Skin, vol. l, Oxford
University Press, Inc., New York 1994,
Wawer I.: Aronia bez ograniczeń. Fenomen
antocjanów aroniowych. Master Pharm 2004,
Jędrzejewski J.: Chemia Kosmetyczna i
Gospodarcza, 5/6, 1996, wyd. Merek Sp.z o.o.
|
